1 - сынып оқушыларының психологиялық процестердің даму деңгейі және мектепке бейімделуі
«Үшқоңыр орта мектеп – гимназиясы» КММ
Тақырыбы: 1 - сынып оқушыларының психологиялық процестердің даму деңгейі
және мектепке бейімделуі туралы
Анықтама
1-сынып оқушыларының мектепке бейімделуі – баланың мектеп ортасының жаңа талаптарына, оқу әрекетінің ерекшеліктеріне және әлеуметтік қарым-қатынас жүйесіне біртіндеп үйренуін сипаттайтын кешенді педагогикалық-психологиялық процесс. Бейімделу кезеңі оқушының физиологиялық, эмоциялық, әлеуметтік және танымдық дамуын үйлестіруді қажет етеді және әдетте оқу жылының алғашқы тоқсанында қарқынды жүреді.
Бейімделудің жалпы сипаттамасы: 1-сыныпқа қабылданған баланың күн тәртібі, айналасындағы адамдар және негізгі әрекет түрі түбегейлі өзгереді. Бұрынғы ойын әрекеті басым болған жағдайдан оқу әрекетіне өту – бала үшін күрделі және жауапты кезең. Осы кезеңде оқушы жаңа білім беру ортасындағы талаптарды түсініп, оларды орындауға дағдылана бастайды.
Бейімделудің негізгі бағыттары
Физиологиялық бейімделу
● Баланың ағзасы сабақ кестесіне, ұзақтығына және отыру позициясына үйренеді.
● Шаршағыштық, ұйқышылдық, кей жағдайда ашуланшақтық байқалуы мүмкін.
● Дұрыс тамақтану, ұйқы режимін сақтау және қозғалыс белсенділігі физиологиялық бейімделуді жеңілдетеді.
Психологиялық бейімделу
● Мектепке қатысты алғашқы эмоциялық қабылдау қалыптасады.
● Жаңа ортаға байланысты қобалжу, белгісіздік, сенімсіздік сезімдері болуы мүмкін.
● Баланың өзін қауіпсіз сезінуі, педагог тарапынан қолдау көрсету психологиялық тұрақтылықты күшейтеді.
Әлеуметтік бейімделу
● Оқушы мұғаліммен және сыныптастарымен жаңа қарым-қатынас орнатады.
● Мектептің нормалары мен тәртіп ережелерін қабылдайды.
● Топпен жұмыс істеуге, кезек күтуге, бір-біріне көмектесуге үйренеді.
Оқу әрекетіне бейімделу
● Тыңдау, түсіну, нұсқаулықты орындау дағдылары дамиды.
● Жазу, оқу, есептеу сияқты негізгі оқу дағдылары қалыптасады.
● Зейіннің тұрақтануы, есте сақтау қабілетінің күшеюі байқалады.
● Ойын әрекеті біртіндеп оқу әрекетіне ығысады.
Бейімделу процесінің маңызы: Мектепке сәтті бейімделу: балада оқу мотивациясын қалыптастырады; мектепке деген жағымды көзқарасты нығайтады; оқу жетістіктерінің тұрақты дамуына негіз жасайды; баланың өзін-өзі бағалауын және дербестігін арттырады.
Бейімделуге әсер ететін факторлар: Мұғалімнің педагогикалық шеберлігі және қолайлы атмосфера құруы; Ата-аналардың психологиялық қолдауы мен түсіністігі; Сыныптағы қарым-қатынастың жағымды болуы; Мектептің материалдық және санитарлық жағдайы; Баланың жеке ерекшеліктері мен даму деңгейі. Осындай жағдайларды ескере отырып, 1-сынып оқушыларының психологиялық даму деңгейлерін анықтауға арналған зерттеу жұмыстары жүргізілді.
Биылғы оқу жылында 1 - сыныпта - 181 оқушы бар. Жоспар бойынша оқушылардың 1 – сыныпқа бейімделуін төмендегідей әдістемелермен анықтадық.
1. «Менің сыныбым» А.Лескова әдістемесі;
2. «Төртіншісі артық» әдістемесі;
3. «10 сөз» әдістемесі;
4. «Суреттердің реттілігі» әдістемесі;
Ал енді психодиагностикалық жұмыстың қорытындысымен таныс болыңыздар.
1. Лескова «Менің сыныбым» әдістемесі.
Мақсаты: Оқушының мектепке бейімделу деңгейін, эмоционалды күйін және тұлғалық ерекшелігін анықтауға арналған проективті тест.
Нұсқаулық: Баладан суретте орналасқан оқушылар арасынан өз орнын табу.
№ | Сынып | Жоғары деңгей | Орташа деңгей | Төмен деңгей |
1 | 1 «а» сынып | 59 % - 17 оқушы | 31 % - 9 оқушы | 10 % - 3 оқушы |
2 | 1 «ә» сынып | 46 % - 13 оқушы | 46 % - 13 оқушы | 8 % - 2 оқушы |
3 | 1 «б» сынып | 33 % - 9 оқушы | 60 % - 16 оқушы | 7 % - 2 оқушы |
4 | 1 «в» сынып | 24 % - 7 оқушы | 69 % - 20 оқушы | 7 % - 2 оқушы |
5 | 1 «г» сынып | 7 % - 2 оқушы | 83 % - 25 оқушы | 10 % - 3 оқушы |
6 | 1 «д» сынып | 24 % - 5 оқушы | 66 % - 14 оқушы | 10 % - 2 оқушы |
7 | 1 «е» сынып | 0 | 81 % - 13 оқушы | 19 % - 3 оқушы |
2. «Төртіншісі артық» әдістемесі.
Мақсаты: Баланың логикалық ойлауын, классификация дағдысын, жалпылауын тексереді.
Нұсқаулық: Балалар 4 зат/сурет ішінен артық элементті таңдап, себебін түсіндіреді.
№ | сынып | Өте жоғары деңгей | Жоғары деңгей | Орташа деңгей | Төмен деңгей |
1 | 1 «а» | 72 %-21 оқушы | 0 | 18 %-5 оқушы | 10 %-3 оқушы |
2 | 1 «ә» | 68 %-20 оқушы | 18 %-3 оқушы | 7 %-2 оқушы | 7 %-2 оқушы |
3 | 1 «б» | 58 %-15 оқушы | 31 %-8 оқушы | 8 %-2 оқушы | 3 %-1 оқушы |
4 | 1 «в» | 73 %-22 оқушы | 15 %-4 оқушы | 8 %-2 оқушы | 4 %-1 оқушы |
5 | 1 «г» | 60 %-18 оқушы | 33 %-10 оқушы | 7 %-2 оқушы | 0 |
6 | 1 «д» | 86 %-19 оқушы | 9 %-2 оқушы | 0 | 5 %-1 оқушы |
7 | 1 «е» | 75 %-12 оқушы | 25 %-4 оқушы | 0 | 0 |
3. «10 сөз» әдістемесі.
Мақсаты:есте сақтау көлемі, есте қалдыру стратегиясы, шаршағыштық деңгейін анықтау.
Нұсқаулық: Баланың есте сақтау қабілетін бағалау үшін 10 сөз оқылады, бала соларды қайталап, белгілі уақыттан соң қайта айтып береді.
№ | сынып | Жоғары деңгей | Орташа деңгей | Ортадан төмен | Төмен деңгей |
1 | 1 «а» | 18 % 5 оқушы | 34 % 10 оқушы | 38 % 11 оқушы | 10 % 3 оқушы |
2 | 1 «ә» | 0 | 63 % 17 оқушы | 37 % 10 оқушы | 0 |
3 | 1 «б» | 0 | 77 % 20 оқушы | 23 % 6 оқушы | 0 |
4 | 1 «в» | 10 % 3 оқушы | 21 % 6 оқушы | 66 % 19 оқушы | 3 % 1 оқушы |
5 | 1 «г» | 17 % 5 оқушы | 30 % 9 оқушы | 50 % 16 оқушы | 3 % 1 оқушы |
6 | 1 «д» | 14 % 3 оқушы | 45 % 10 оқушы | 41 % 9 оқушы | 0 |
7 | 1 «е» | 19 % 3 оқушы | 31 % 5 оқушы | 44 % 7 оқушы | 6 % 1 оқушы |
4. «Суреттердің реттілігі» әдістемесі
Мақсаты: Баланың логикалық ойлауын, себеп–салдарлық байланысын, оқиға құрылымын түсінуін анықтайтын әдіс.
Нұсқаулық: Балаға сурет-хронология беріледі, ол суреттерді дұрыс реттеп, әңгіме құрастырады.
№ | сынып | Жоғары деңгей | Орташа деңгей | Төмен деңгей |
1 | 1 «а» | 14 оқушы - 48 % | 12 оқушы - 41 % | 3 оқушы - 11 % |
2 | 1 «ә» | 19 оқушы - 74 % | 4 оқушы - 15 % | 3 оқушы - 11 % |
3 | 1 «б» | 11 оқушы - 42 % | 9 оқушы - 35 % | 6 оқушы - 23 % |
4 | 1 «в» | 15 оқушы - 52 % | 2 оқушы - 7 % | 12 оқушы - 41% |
5 | 1 «г» | 6 оқушы - 20 % | 13 оқушы - 43 % | 11 оқушы - 37 % |
6 | 1 «д» | 13 оқушы - 59 % | 7 оқушы - 32 % | 2 оқушы - 9 % |
7 | 1 «е» | 8 оқушы - 53 % | 2 оқушы - 14 % | 5 оқушы - 33 % |
Қорытынды: 1-сынып оқушыларының мектепке бейімделуі – оқушының эмоционалдық жайлылығына, оқу әрекетінің табысты қалыптасуына және алдағы оқу жетістіктерінің беріктігіне тікелей ықпал ететін маңызды кезең. Бейімделу нәтижесінің жоғары болуы мұғалім, ата-ана және мектеп психологының бірлескен жұмысына байланысты.
Шешім:
1. Сынып жетекшілеріне – позитивті педагогикалық тәсілдерді күшейту;
2. Қиындық байқалған балаларға жеке түзету-дамыту жұмыстары мен қолдау көрсету шараларын жоспарлау;
3. Сабақ режимі мен демалыс сәттерінің үйлесімділігін қамтамасыз ету, дене жаттығуларын енгізу.